Tutin - mesto gde se jedu odlični ćevapi i proizvodi sa Pešterske visoravni
- Jovana Jović
- 3 days ago
- 7 min read
Tutin je opština koja se nalazi na 300 km od Beograda, 300 km od Sarajeva i 300 km od obale Jadranskog mora i njegovi stanovnici u šali kažu da je Tutin centar sveta, a ko sam ja da im protivurečim. Ova simpatična opština se nalazi na jugozapadu Srbije u Raškom okrugu i to na prosečnoj nadmorskoj visini od 1000 mnv. Naselje se nalazi u dolini reke Vidrenjak, koja je pritoka Ibra a sama opština je okružena visokim planinskim masivima, kao i Pešterskom visoravni.
Postoje dve glavne legende o nastanku imena Tutin. Prema prvoj, Tutin je dobio ime po tutnjavi vojske Husein bega Gradaščevića, koja je 1831. god. logorovala na poljima tutinske kotline na putu ka Kosovu. Pre toga se mesto zvalo Donja Dmitrova. Prema drugoj legendi, mesto je dobilo ime po Ilirskoj kraljici Teuti, koja je navodno stolovala na brdu iznad grada.
Zanimljivost po kojoj se ova opština ističe ne samo u Srbiji već i u regionu jeste što ima jedan od najvećih prirodnih priraštaja, mnogo više dece se rađa nego li što umire stanovnika. I takođe je zanimljivo da se ovde više rađaju dečaci negoli devojčice. U Tutinu je zabeležen i najmanji broj razvoda brakova. Ovde ima i odličnih ćevabdžinica a i poslastičara, tako da svako može naći nešto po svom ukusu.
U centru Tutina, na trgu, nalazi se Sebilj - spomen česma, koja sagrađen po uzoru na čuveni Sarajevski Sebilj na Baščaršiji, a izgradnju je finansirao Rafet Košuta, biznismen poreklom iz Tutina kao poklon svom rodnom mestu. Centralni trg na kome je izgrađen Sebilj 2021. god. nosi naziv Trg Šemsedina Kučevića po tragično preminulom predsedniku opštine Tutin. Prema nekim podacima na koje sam ja naišla 90% stanovništva su muslimani, par procenata su pravoslavci, a ostali su nedefinisani. Glavni muslimanski verski objekat u Tutinu je Centralna džamija i prema nekim izvorima datira iz 1825. god., međutim najranija fotografija ove džamije koju smo mi našli je iz 1916. god. Tokom vremena, Centralna džamija je postala premala da primi sve vernike pa je došlo do proširenja.
Tutin zvanično nema muzej ali ima kuću Hamzagića, koja je i najstarija kuća u Tutinu i datira iz 1908. god. Hamzagići su stara i ugledna porodica a njihov predak Šerif-aga Hamzagić koji je i sagradio kuću se smatra osnivačem Tutina. Preci Šerif-age su bili poreklom iz Crne Gore u kojoj su i živeli sve dok od sultana nisu dobili aganluke, velike posede zemlje na području Tutina. Smatra se da se naseljenje Hamzagića u Tutin desilo krajem 18 veka. Brojne generacije su odrasle u kući Hamzagića i svako od njih je sačuvao nešto od predaka, nešto sam stvorio i onda dalje u nasledstvo ostavio sledećoj generaciji. Kuća Hamzagića trenutno nije otvorena za javnost ali ja se nadam da će dobiti status muzeja i da će svi moći da vide ono što sam vam ja ovde ispričala.
Pošto sam vas upoznala sa svim bitnijim objektima i tačkama u Tutinu redno bi bilo da vam otkrijem odakle se pruža najbolja panorama na ovu opštinu. U pitanju je brdo Gradac, koje se nalazi na oko 1000 mnv i odakle se vidi ne samo srž mesta već i obod Pešterski visoravni kao i planina Mokra Gora. Pretpostavlja se da se na ovom brdu nalazila tvrđava Teutin grad i da je Ilirska kraljica stolovala baš odavde. Do izletišta na brdu Gradac možete doći autom, vožnja je kratka, a možete i prošetati.
Nedaleko od Tutina, na oko 1.5 km u mestu Lukavica nalazi nalazi se pravoslavna crkva Svetog Petra i Pavla. Iako na internetu možete naići na brojne informacije o tome ko je sagradio ovu crkvu i kada, sveštenik nam je objasnio da jedino što se može sa sigurnošću reći da je crkva sagrađena u periodu od 14. do 16. veka. Ova crkva od spolja izgleda vrlo skromno, podseća na kuću, ali njena unutrašnjost je ono po čemu se ističe. Freske koje se nalaze unutra su urađene sa toliko detalja i toliko živopisno da je to neverovatno. Nastale su u 17. veku od strane grčkih ikonopisaca.
Ako produžite od crkve Svetog Petra i Pavla, u pravcu sela Ostrovica na samo par km od Tutina nalazi se spomenik prirode Promuklice. Reč je o dva izvora i prema legendi jedan izvor je muška voda a drugi je ženska voda. Reč je retkom geografskom fenomenu gde pomeranjem ploča voda se pušta iz bunara i od toga zavisi i jačina mlaza vode na jednom ili drugom izvoru. Bukvalno se nikad ne zna kada će da presuše ili kada će voda da nagrne u isto vreme i to se sve dešava u toku jednog dana.
Kad smo već kod prirodnih lepota ovog kraja nikako ne mogu da ne pomenem vidikovac Đurđevicu koji se nalazi na 18 km od Tutina. Postoje više puta do ovog vidikovca a onaj kojim smo mi išli vodi iz Tutina i moguće je bilo kojim autom doći do samog vidikovca. Vidikovac Đurđevica se nalazi u ataru sela Ribariće i sa njega se pruža pogled na reku Ibar i jezero Gazivode. Ovo je jedan od glavnih turističkih aduta Tutina i jedan od lepših vidikovaca koje sam ja posetila.
Upravo u ataru ovog sela Ribariće, nalazi se jedan od najneobičnijih manastira u Srbiji, manastir Crna Reka. Ovaj manastir se nalazi u klisuri Crne Reke između Tutina i Novog Pazara. Manastir se nalazi u steni i zbog svoje nepristupačne lokacije jedan je od retkih manastira u Srbiji koji nikad nije bio rušen tokom turskh osvajanja. Drvene terase daju ovom manastiru impresivan i karakterističan izgled i nadograđivane su kroz vekove. Ne zna se tačno vreme nastanka ovog manastira ali se pretpostavlja da je to 13. ili 14. vek. Sveti Joanikije Devički se ovde podvizavao u manatiru Crna Reka ali je u to vreme reka zaista tekla ispod manastira. Joanikiju se isposnica nalazila upravo iznad reke i smetala mu je u molitvi. Jednog dana dok se molio izgubio je strpljenje i uzviknuo:,,Umukni i ti crna reko!“ I zaista, Bog mu je uslišio molitve, reka je postala ponornica, tj. ponire u zemlju u dužini oko 1 km i pojavljuje se opet 500 m naniže od manastira.
Unutar manastira u samoj pećini se nalazi crkva koja je posvećena Svetim Arhangelima Mihailu i Gavrilu, a ljudi veruju i da je voda koja kaplje sa stene u jednom ćošku lekovita za oči i razna druga oboljenja. Tokom velike seobe Srba 1687. godine, monasi su ovde sklonili mošti Svetog Stefana Prvovenčanog i one su čuvane u manastiru punih 9 godina. U crkvi se nalazi ćivot sa moštima Svetog Petra Koriškog, podvižnika iz 13. veka i one su najveća svetinja manastira i veruje se da su čudotvorne. Neretko se dešava da ljudi spas za razna oboljenja traže upravo tako što leže ispod ćivota, dok im se čita molitva. Manastir Crna Reka je naširoko poznat kao mesto isceljenja, naročito kod duhovnih problema i bolesti. Ovaj manastir je bio centar pismenosti, imao je svoju pisarnicu, a krajem 19. veka ovde je radila prva osnovna školu za srpsku decu u tom području.
Okolina Tutina je relativno nepoznata širokim narodnim masama ali verujte mi da je to jedna prava riznica prirodnih bogatstava. Na oko 8 km od Tutina, u ataru sela Godovo nalazi se Godovska pećina. Ova pećina predstavlja spomenik prirode i pod zaštitom je još od 1980. godine. Istražena dužine pećine je 322 m i ovu pećinu nazivaju još i „Tajni prolaz“. Godovska pećina se većim delom nalazi u Republici Srbiji, a delom zalazi u pogranično područje sa Crnom Gorom i ako uđete u tunel u Srbiji, izaći ćete u Crnu Goru, tj. u pogranično područje.
Pešterska visoravan savršeno dopunjuje priču o Tutinu. Nalazi se severozapadno od opštine Tutin i teritorijalno pripada Sjenici i Tutinu. Ovoga puta smo se obreli na Pešteru sa Tutinske strane i jednako smo bili oduševljeni kao i prvog puta kad smo videli ovo prostranstvo. Samo što je sad bilo mnogo hladnije. Pešterska visoravan je jedna od najistaknutijih prirodnih područja u Srbiji i najveće kraško polje na Balkanu. Ova visoravan je poznata i pod nazivom Srpski Sibir, zbog ekstremno niskih temperatura. Rekordna, najniža temperatura u Srbiji je zabeležena upravo ovde, -39.8 stepeni i to u selu Karajukića bunari. Iako je Pešter vrlo lep, istovremeno je i vrlo surov, jer ovde priroda mnogo daje ali mnogo i uzima. Na visoravni raste preko 600 vrsta lekovitog bilja i upravo to lekovito bilje je zaslužno za specifičan ukus jagnjetine sa Peštera, kao i njihovog poznatog ovčijeg sira ili kako ga oni zovu, ovči.
Na Tutinskoj strani Peštera se nalazi i drvo ljubavi, kultni simbol i turistička atrakcija oko koje se vrte razne priče i verovanja. Drvo ljubavi se nalazi u blizini sela Đerekare i u pitanju je stablo vrbe koje vrlo neobično izgleda i smatra se simbolom ljubavi, pozitivne enerije i nesalomivosti. Jedan od glavnih razloga za verovanje u njegovu posebnu energiju je činjenica da je u ovo stablo grom udarao čak 3 puta ali je drvo opstalo i nastavilo da raste pod svojim uslovima.
Mnogo toga sam uspela da vidim i da vama dočaram u tih nekoliko dana provedenih u Tutinu ali sam i mnogo toga propustila, pa eto meni razloga da se opet vratim. A zašto i ne bi, kad se u ovom kraju osećam kao kod kuće. Tutin nije samo tačka na mapi. Tutin su ljudi koji ovde žive. Tutin je duboko ukorenjen u Peštersku visoravan. Tutin nije samo destinacija koju trebate da gledate očima već morate i srcem da osetite duh ovog mesta.
Pogledajte i gastro-turistički vodič kroz Tutin i okolinu koji se nalazi na mom You Tube kanalu Jovana Jovic.
Comments